On a Thursday morning around 7.30 I went to the house of a few deaf people (a ‘house’ here consists of ‘rooms’ around a kind of open air courtyard where people cook, wash, chatter, eat,… and often contains different families). Ama, Kofi and Kwaku – three deaf people – were in a small shed peeling corn. I knew the corn probably came from the land of Ama and Kofi and checked with Ama: “Whose corn is that?” She confirmed my suspicion: “Kofi’s and mine”. I asked: “Then why is Kwaku working too?” Ama laughed and answered: “Ah :-) deaf the same, you know? He stopped by to say hello, saw us peeling the corn and started helping out.”
One evening. I’m in the same house as the one mentioned above, talking to a few deaf people. Once of a sudden, Kwabena comes in and tells us that Kwadzo, another deaf man, gave him a serious beating. Kofi exclaims appalled: “But you’re both deaf, then why is Kwadzo fighting with you? (with an upset face) The hearing you can kill, that’s only fair, but the deaf are the same, you have to be friends with the deaf”. (To put this into perspective: he didn’t really mean the thing about ‘killing the hearing’, he was just angry ;-))
The end of my previous blog post already hinted in this direction: there is a strong connection between (at least some of) the 40 deaf people who live in this village. These people tend to work together on the land, tend to go and see each other for conversations, tend to marry each other etc. The anecdotes above are only two of a whole series I have already jotted down.
It’s one of the first days here. I’m sitting on a hill on the piece of land of two deaf people. We’re catching a breath from the walk up to there. Kofi is quite quiet. Once of a sudden Ama tells Kofi he has to talk to me, that we’re both deaf, and thus the same, and that that means he has to talk to me.
One night. Kwasi was very enthusiastic. He said he wanted to give me casava because we are both deaf. He shook my hand and said enthusiastically: “We are both deaf, you are white, but do I push you away? No! We are friends, both deaf”. He repeated this time after time: “You are white and I am black, but do I push you away? No!”
‘Deaf the same’, thus eases my ‘integration’ here. I am always welcome at the deaf people’s homes. Quite a few of them tend to visit me here, they make sure my water barrel is never empty, they join me when I don’t know where to buy something, they teach me their signs, etc etc, and they repeat constantly that I am just like they are, ‘deaf the same’. Even though I am very different at the same time: white, highly educated and in their eyes ‘rich’. You see, I am very well taken care of and sometimes it’s difficult (more about that later on), but never ever boring. I never feel alone and some even say that they don’t want to let me leave. Sometimes it’s amazing to me.
On the other hand, as you can suspect after reading Kofi’s ‘killing’-quote cited above: there’s a strong negative feeling towards the hearing here. “The hearing are bad” seems to be a kind of expletive (‘cliché’) here, just as “deaf are the same/friends”.
A lot of deaf have bad relations with the hearing. Elements with re-occur in their stories they tell me when I ask why the hearing are supposedly so bad, are the following: hearing men don’t give their wives any money, hearing women steal money from their deaf men, hearing scold deaf people, insult them and do not treat them respectfully.
That means there’s a downside too: when I interact with hearing people (to get to know their viewpoints), the deaf don’t trust it and want to protect me (in an exaggerated way). A large part of the hearing men I encounter, ask me to marry them (yes, typically Ghanaian) and then they without exception exclaim: “The hearing are bad!” When a hearing person approaches me and starts a written conversation in English, they give me an annoyed look and repeatedly warn me that all the hearing are cheats and that I’m better off ignoring them completely; even though I translate everything that is written in signs to not exclude them and even though the conversation is absolutely innocent: for example about a local tradition named Odwira. In other words: there is a huge deal of suspicion towards the intentions of hearing people. So even though the deaf greet the hearing in a friendly manner, and communicate with them in local Adamorobe sign language daily, in the conversations amongst the deaf, that suspicion towards the hearing is very clearly present.
Why this is so interesting? I previously mentioned that because of the large presence of deaf people here because of the spread of a deafness-gene, a local sign language had originated throughout the centuries which also a lot of hearing people master (on different levels). There are different villages know with similar situations; in Mexico, India, Bali, Israël and still some other places. Well, some ‘Deaf Studies’ theories state that in these places, deaf are less (or not at all) inclined to seek each other’s company. This because, in these places there are little or no communicational problems with the hearing people, because they know how to sign. In other words: that the deaf only seek each other’s company when communication between the deaf and the hearing fails. But that is not the case in Adamorobe. There is a connection between the deaf, that much is sure. One of my research goals is finding out where that connection comes from, how it came into being or is motivated.
Does the ‘deaf-the-same’ or ‘deaf-are-fiends’ intuition only originate from the above mentioned negative experiences with hearing – that the deaf are driven towards each other? Or are the deaf also tied to each other on a different level, not directly linked with negative experiences? In Adamorobe, there are different very diverging ways in which the difference is made between the deaf and the hearing. The deaf go to a deaf school separately and have separate church services in sign language, the deaf perform patrol work, the deaf as a group perform or performed cultural presentations and storytelling on festivals… Is there maybe a kind of universal (Deafhood-)intuition which drives the deaf towards each other? Anyhow, the bond which can exist between the deaf goes way further than language and communication, and that is also the case in Adamorobe, that has become very clear to me, at this moment already.
zaterdag, november 15, 2008
woensdag, november 12, 2008
NL - ‘Doven zijn vrienden’ en ‘horenden zijn slecht’
Op een donderdagmorgen rond half 8 ging ik naar een huis waar enkele doven wonen. (een ‘huis’ bestaat hier uit ‘kamers’ rond een soort openlucht binnenplaats waar de mensen koken, wassen, babbelen, eten,... en bevat vaak verschillende gezinnen). Ama, Kofi en Kwaku – drie doven - zaten in een schuurtje maïs te pellen. Ik wist dat de maïs waarschijnlijk afkomstig was van het land van Ama en Kofi en ik checkte bij Ama: “van wie is die maïs?” Ze bevestigde mijn vermoeden: “van Kofi en mij”. Ik vroeg: “hoe komt het dan dat Kwaku dan ook bezig is?” Ama lachte en antwoordde: “ah:-) “doven hetzelfde hé”, “Hij kwam langs om ons te begroeten, zag ons werken en hielp ons.”
Op een avond. Ik ben in hetzelfde huis als dat vermeld hierboven, aan het babbelen met enkele doven. Opeens komt Kwabena vertellen dat Kwadzo, een andere dove man, hem een ferme mep had gegeven. Kofi zegt verontwaardigd: “maar jullie zijn toch alletwee doof, waarom vecht Kwadzo dan? (met een nors gezicht) Horende mensen mag je afmaken, dat is niet meer dan juist, maar doven zijn hetzelfde, met doven moet je vrienden zijn”. (even ter nuance, dat van ‘horenden vermoorden’ meende hij niet ècht, hij was gewoon kwaad ;-))
Het slot van mijn vorige blogpost gaf al een hint in deze richting: er bestaat een sterke band tussen (minstens een deel van) de 40 doven die wonen in dit dorp. Deze mensen zijn geneigd om samen te werken op het land, zijn geneigd om elkaar op te zoeken voor gesprekken, met elkaar te trouwen enzovoorts,... De bovenstaande anekdotes zijn er slechts twee uit een hele reeks die ik al heb opgetekend.
Het is een van de eerste dagen hier. Ik zit op een heuvel op het stuk land van twee doven. We blazen uit van de wandeling naar daar. Kofi is wat stil. Op een moment zegt Ama tegen Kofi dat hij met me moest babbelen, dat we alletwee doof zijn, en dus hetzelfde zijn, en dat hij dus tegen mij moest praten.
Op een avond. Kwasi was erg uitbundig. Hij zei dat hij me cassave wou schenken omdat we alletwee doof zijn. Hij schudt mijn hand en zegt enthousiast: “We zijn alletwee doof, jij bent blank, maar wuif ik jou weg? Neen! We zijn vrienden, alletwee doof”. Dit herhaalde hij keer op keer: “Jij bent blank en ik ben zwart maar wuif ik jou weg? Nee!”
‘Doven hetzelfde’ vergemakkelijkt dus ook mijn ‘integratie’ hier. Ik ben altijd welkom bij de dove mensen thuis, verschillenden onder hen komen hier ook eens langs, ze zorgen dat mijn waterton altijd water bevat, ze gaan met me mee als ik niet weet waar iets te kopen, ze leren mij hun gebaren, enzovoorts enzoverder, en herhalen voortdurend dat ik net zoals zij ben, ‘doven hetzelfde’. Ook al ben ik tegelijk eigenlijk ook heel verschillend: blank, hooggeschoold en in hun ogen ‘rijk’. Er wordt hier dus goed voor mij gezorgd en het is soms moeilijk (later meer daarover) maar nooit saai. Ik voel me nooit alleen en sommigen zeggen zelfs dat ze me niet willen laten gaan. Soms vind ik het verbazingwekkend.
Echter, zoals men kan vermoeden na Kofi’s ‘vermoorden’-quote hierboven geciteerd: hier bestaat ook een sterk negatief gevoel tegenover horenden. “Horenden zijn slecht” lijkt hier wel een stopwoordje, net zoals “doven zijn hetzelfde/vrienden”.
Veel doven hebben slechte relaties met horenden. Wat steeds terugkomt in de verhalen die ze mij vertellen als ik vraag waarom horenden zo slecht zouden zijn, is: horende mannen geven hun dove vrouwen geen geld, horende vrouwen stelen geld van hun dove mannen, horenden schelden doven uit, beledigen hen en behandelen hen niet respectvol.
Er is daarom ook een keerzijde: als ik omga met horende mensen (om hun visies te weten te komen) vertrouwen de doven het niet en willen ze me (overdreven) beschermen. Een groot deel van de horende mannen die ik tegenkom vragen me ten huwelijk (ja, typisch Ghanees) en dan luidt het steevast “horenden zijn slecht!” Als een horende persoon naar me toe komt en een schrijfgesprekje begint met me in het Engels, wordt het met een scheef oog bekeken en word ik herhaaldelijk gewaarschuwd dat alle horenden bedriegers zijn en dat ik hun beter helemaal links laat liggen; ook al vertaal ik alles wat er geschreven wordt in gebaren om hen niet buiten te sluiten en ook al is het gesprek compleet onschuldig: bijvoorbeeld over een lokale traditie Odwira genaamd. In andere woorden: er bestaat enorm veel achterdocht naar de bedoelingen van horende personen. Dus ook al zeggen doven vriendelijk goedendag tegen horenden, en communiceren ze dagelijks met horenden in de lokale Adamorobe gebarentaal, tegelijk is in gesprekken tussen doven onderling die achterdocht jegens horenden zeer sterk aanwezig.
Waarom dit dus interessant is? Eerder vermeldde ik al dat hier door de grote aanwezigheid van doven door de verspreiding van een gen voor doofheid, dus door de eeuwen heen een lokale gebarentaal is ontstaan die ook veel horenden beheersen (in verschillende mate). Er zijn verschillende dorpen met soortgelijke situaties bekend, in Mexico, India, Bali, Israël en nog enkele plaatsen. Wel, sommige ‘Deaf Studies’ theorieen stellen dat in deze plaatsen, doven minder (of helemaal niet) de neiging hebben om elkaar op te zoeken. Dit omdat er daar geen of weinig communiciatieproblemen zouden bestaan met horende mensen omdat deze kunnen gebaren. In andere woorden: dat doven elkaar dus pas opzoeken als communicatie tussen doven en horenden faalt. Maar dat is dus niet het geval in Adamorobe. Er bestaat een band tussen de doven, zoveel is zeker. Een van mijn onderzoeksdoelen is uitzoeken waar die band dan vandaan komt, hoe is die band ontstaan of gemotiveerd?
Is de ‘doven-hetzelfde’ of ‘doven-zijn-vrienden’ intuïtie enkel vanwege de boven vermelde negatieve ervaringen met horenden - dat doven naar elkaar toe worden gedreven? Of worden doven ook aan elkaar gebonden op een ander niveau, niet direct gelinkt met negatieve ervaringen? Er zijn verschillende zeer uiteenlopende manieren waarop er in Adamorobe onderscheid werd en wordt gemaakt tussen doof en horend. Doven gaan apart naar een dovenschool en hebben aparte kerkdiensten in gebarentaal, doven doen patrouillewerk, doven als groep doen of deden culturele voorstellingen en storytelling op festivals ... Is er misschien ook een soort universele (Deafhood-)intuïtie waardoor doven naar elkaar toe worden gedreven? In elk geval, de band die er kan bestaan tussen doven gaat veel verder dan taal en communicatie en dat is ook zo in Adamorobe, dat is me al erg duidelijk, nu al.
Op een avond. Ik ben in hetzelfde huis als dat vermeld hierboven, aan het babbelen met enkele doven. Opeens komt Kwabena vertellen dat Kwadzo, een andere dove man, hem een ferme mep had gegeven. Kofi zegt verontwaardigd: “maar jullie zijn toch alletwee doof, waarom vecht Kwadzo dan? (met een nors gezicht) Horende mensen mag je afmaken, dat is niet meer dan juist, maar doven zijn hetzelfde, met doven moet je vrienden zijn”. (even ter nuance, dat van ‘horenden vermoorden’ meende hij niet ècht, hij was gewoon kwaad ;-))
Het slot van mijn vorige blogpost gaf al een hint in deze richting: er bestaat een sterke band tussen (minstens een deel van) de 40 doven die wonen in dit dorp. Deze mensen zijn geneigd om samen te werken op het land, zijn geneigd om elkaar op te zoeken voor gesprekken, met elkaar te trouwen enzovoorts,... De bovenstaande anekdotes zijn er slechts twee uit een hele reeks die ik al heb opgetekend.
Het is een van de eerste dagen hier. Ik zit op een heuvel op het stuk land van twee doven. We blazen uit van de wandeling naar daar. Kofi is wat stil. Op een moment zegt Ama tegen Kofi dat hij met me moest babbelen, dat we alletwee doof zijn, en dus hetzelfde zijn, en dat hij dus tegen mij moest praten.
Op een avond. Kwasi was erg uitbundig. Hij zei dat hij me cassave wou schenken omdat we alletwee doof zijn. Hij schudt mijn hand en zegt enthousiast: “We zijn alletwee doof, jij bent blank, maar wuif ik jou weg? Neen! We zijn vrienden, alletwee doof”. Dit herhaalde hij keer op keer: “Jij bent blank en ik ben zwart maar wuif ik jou weg? Nee!”
‘Doven hetzelfde’ vergemakkelijkt dus ook mijn ‘integratie’ hier. Ik ben altijd welkom bij de dove mensen thuis, verschillenden onder hen komen hier ook eens langs, ze zorgen dat mijn waterton altijd water bevat, ze gaan met me mee als ik niet weet waar iets te kopen, ze leren mij hun gebaren, enzovoorts enzoverder, en herhalen voortdurend dat ik net zoals zij ben, ‘doven hetzelfde’. Ook al ben ik tegelijk eigenlijk ook heel verschillend: blank, hooggeschoold en in hun ogen ‘rijk’. Er wordt hier dus goed voor mij gezorgd en het is soms moeilijk (later meer daarover) maar nooit saai. Ik voel me nooit alleen en sommigen zeggen zelfs dat ze me niet willen laten gaan. Soms vind ik het verbazingwekkend.
Echter, zoals men kan vermoeden na Kofi’s ‘vermoorden’-quote hierboven geciteerd: hier bestaat ook een sterk negatief gevoel tegenover horenden. “Horenden zijn slecht” lijkt hier wel een stopwoordje, net zoals “doven zijn hetzelfde/vrienden”.
Veel doven hebben slechte relaties met horenden. Wat steeds terugkomt in de verhalen die ze mij vertellen als ik vraag waarom horenden zo slecht zouden zijn, is: horende mannen geven hun dove vrouwen geen geld, horende vrouwen stelen geld van hun dove mannen, horenden schelden doven uit, beledigen hen en behandelen hen niet respectvol.
Er is daarom ook een keerzijde: als ik omga met horende mensen (om hun visies te weten te komen) vertrouwen de doven het niet en willen ze me (overdreven) beschermen. Een groot deel van de horende mannen die ik tegenkom vragen me ten huwelijk (ja, typisch Ghanees) en dan luidt het steevast “horenden zijn slecht!” Als een horende persoon naar me toe komt en een schrijfgesprekje begint met me in het Engels, wordt het met een scheef oog bekeken en word ik herhaaldelijk gewaarschuwd dat alle horenden bedriegers zijn en dat ik hun beter helemaal links laat liggen; ook al vertaal ik alles wat er geschreven wordt in gebaren om hen niet buiten te sluiten en ook al is het gesprek compleet onschuldig: bijvoorbeeld over een lokale traditie Odwira genaamd. In andere woorden: er bestaat enorm veel achterdocht naar de bedoelingen van horende personen. Dus ook al zeggen doven vriendelijk goedendag tegen horenden, en communiceren ze dagelijks met horenden in de lokale Adamorobe gebarentaal, tegelijk is in gesprekken tussen doven onderling die achterdocht jegens horenden zeer sterk aanwezig.
Waarom dit dus interessant is? Eerder vermeldde ik al dat hier door de grote aanwezigheid van doven door de verspreiding van een gen voor doofheid, dus door de eeuwen heen een lokale gebarentaal is ontstaan die ook veel horenden beheersen (in verschillende mate). Er zijn verschillende dorpen met soortgelijke situaties bekend, in Mexico, India, Bali, Israël en nog enkele plaatsen. Wel, sommige ‘Deaf Studies’ theorieen stellen dat in deze plaatsen, doven minder (of helemaal niet) de neiging hebben om elkaar op te zoeken. Dit omdat er daar geen of weinig communiciatieproblemen zouden bestaan met horende mensen omdat deze kunnen gebaren. In andere woorden: dat doven elkaar dus pas opzoeken als communicatie tussen doven en horenden faalt. Maar dat is dus niet het geval in Adamorobe. Er bestaat een band tussen de doven, zoveel is zeker. Een van mijn onderzoeksdoelen is uitzoeken waar die band dan vandaan komt, hoe is die band ontstaan of gemotiveerd?
Is de ‘doven-hetzelfde’ of ‘doven-zijn-vrienden’ intuïtie enkel vanwege de boven vermelde negatieve ervaringen met horenden - dat doven naar elkaar toe worden gedreven? Of worden doven ook aan elkaar gebonden op een ander niveau, niet direct gelinkt met negatieve ervaringen? Er zijn verschillende zeer uiteenlopende manieren waarop er in Adamorobe onderscheid werd en wordt gemaakt tussen doof en horend. Doven gaan apart naar een dovenschool en hebben aparte kerkdiensten in gebarentaal, doven doen patrouillewerk, doven als groep doen of deden culturele voorstellingen en storytelling op festivals ... Is er misschien ook een soort universele (Deafhood-)intuïtie waardoor doven naar elkaar toe worden gedreven? In elk geval, de band die er kan bestaan tussen doven gaat veel verder dan taal en communicatie en dat is ook zo in Adamorobe, dat is me al erg duidelijk, nu al.
maandag, november 03, 2008
ENG - 'The same'?
Anthropology has striking resemblances with the work detectives do, now and then. In AdaSL (Adamorobe sign language) there’s a very specific terminology for different kinds of fish preparations, different vegetables and crops, a complicated system for communicating about money etc. But for family ties the terminology is quite simple. The sign for ‘the same (as the opposite of ‘different’/’difference’)’, ‘sister/brother’, ‘friend’ and ‘cousin (m/f)/aunt/uncle’ is one and the same sign: two fingers you turn around and shake from left to right. It didn’t take me long to figure out the first three meanings, but that that particular sign also meant ‘cousin (m/f)/aunt/uncle’ only became clear to me after a week of confusion. What a huge revelation it was, and at the same time it was quite discouraging :-)
Also take into consideration that most deaf people cannot write their name (even today not all deaf/hearing children of the village go to school yet) and even if I get a hold of names from a hearing literate person, it’s not possible to derive family ties from them, because people here seem to have two first names (and not even always the same ones) and no surname (or don’t use it?). Several hearing people who can write, note down names the way they sound, which can vary every single time, meaning that the name Asabea can also be Esabia for example. Sum up the fact that it seems fairly normal here to divorce and re-marry, which makes that a large number of people already have been married a few times in Adamorobe with deaf/hearing people and have deaf/hearing children with different people. Add the fact that people often marry people with whom they have family ties. Put all that together and you can start to imagine that family trees here are not simple!
Nonetheless, it is important to understand those family ties because deafness is located in families here, and this whole village (or a large part of it) seems to consist of families. That means that if you want to try to understand the social relations between deaf and hearing people, you’ll have you find out who’s related to whom and in which way. Of course I’m not occupied with that the whole time, but now and then I am. (What I àm mostly learning and experiencing here, I’ll blog later on: I have to start somewhere and other things are still to chaotic to put into words correctly, for now).
How, in the end, you succeed in working your way through the family trees? You keep on asking questions: “So, that person is also born from her mother?” – “Yes” – “And him too, that guy we passed yesterday and who did a little dance for me because he wanted to marry me?” – “Yes” – “So who is the eldest?” – “No no Annelies, you don’t get it, they are ‘the same’, but she is not the first born or later born”. Ok, so they are cousins.
Once, I tried communicating with an old deaf woman about the question if a certain dead deaf woman (with many deaf offspring) was her sister. That wasn’t working out too well, because the whole time she thought I was referring to her mother. Because yeah, that’s another issue: the sign for woman, girl and mother is also one and the same. Sometimes I’m afraid it will make me old before my age. With bits and pieces of information, I get there, and I double check regularly with several deaf/hearing people and in different situations. It has already become clear to me that there are at least 40 deaf people in the village centre of Adamorobe, who originate from at least 5 large deaf families (with easily 5 deaf children who are adults now, have gotten married, and have children of their own), who get married amongst each other and who often have direct family ties.
After a short conversation about which large families are related, I want to carry out a double check and I ask 5 deaf people surrounding me: “So you are all ‘the same’?” (‘the same’ this time used in the meaning of ‘cousins’)? “Yes”, signed Ama, “we are all “the same”. “Her too?” I pointed at a deaf woman of whom I had just been told that she was not directly related to them. She answers: “Yes, all of us!” I give her a defeated look. A boy explains: “We are all deaf, that is why we are all ‘the same’ – his facial expression shows me I have to interpret the sign as ‘friends’ this time. I want to start with: “But…” but I smile, shrug my shoulders and nod. To completely or even partly solve the puzzle, I’ll need some more time. :-)
Also take into consideration that most deaf people cannot write their name (even today not all deaf/hearing children of the village go to school yet) and even if I get a hold of names from a hearing literate person, it’s not possible to derive family ties from them, because people here seem to have two first names (and not even always the same ones) and no surname (or don’t use it?). Several hearing people who can write, note down names the way they sound, which can vary every single time, meaning that the name Asabea can also be Esabia for example. Sum up the fact that it seems fairly normal here to divorce and re-marry, which makes that a large number of people already have been married a few times in Adamorobe with deaf/hearing people and have deaf/hearing children with different people. Add the fact that people often marry people with whom they have family ties. Put all that together and you can start to imagine that family trees here are not simple!
Nonetheless, it is important to understand those family ties because deafness is located in families here, and this whole village (or a large part of it) seems to consist of families. That means that if you want to try to understand the social relations between deaf and hearing people, you’ll have you find out who’s related to whom and in which way. Of course I’m not occupied with that the whole time, but now and then I am. (What I àm mostly learning and experiencing here, I’ll blog later on: I have to start somewhere and other things are still to chaotic to put into words correctly, for now).
How, in the end, you succeed in working your way through the family trees? You keep on asking questions: “So, that person is also born from her mother?” – “Yes” – “And him too, that guy we passed yesterday and who did a little dance for me because he wanted to marry me?” – “Yes” – “So who is the eldest?” – “No no Annelies, you don’t get it, they are ‘the same’, but she is not the first born or later born”. Ok, so they are cousins.
Once, I tried communicating with an old deaf woman about the question if a certain dead deaf woman (with many deaf offspring) was her sister. That wasn’t working out too well, because the whole time she thought I was referring to her mother. Because yeah, that’s another issue: the sign for woman, girl and mother is also one and the same. Sometimes I’m afraid it will make me old before my age. With bits and pieces of information, I get there, and I double check regularly with several deaf/hearing people and in different situations. It has already become clear to me that there are at least 40 deaf people in the village centre of Adamorobe, who originate from at least 5 large deaf families (with easily 5 deaf children who are adults now, have gotten married, and have children of their own), who get married amongst each other and who often have direct family ties.
After a short conversation about which large families are related, I want to carry out a double check and I ask 5 deaf people surrounding me: “So you are all ‘the same’?” (‘the same’ this time used in the meaning of ‘cousins’)? “Yes”, signed Ama, “we are all “the same”. “Her too?” I pointed at a deaf woman of whom I had just been told that she was not directly related to them. She answers: “Yes, all of us!” I give her a defeated look. A boy explains: “We are all deaf, that is why we are all ‘the same’ – his facial expression shows me I have to interpret the sign as ‘friends’ this time. I want to start with: “But…” but I smile, shrug my shoulders and nod. To completely or even partly solve the puzzle, I’ll need some more time. :-)
NL - ‘Hetzelfde’?
Antropologie lijkt soms wel detectivewerk. In AdaSL (de Adamorobe gebarentaal) is er erg specifieke terminologie voor verschillende soorten bereidingen van vis, allemaal verschillende groenten en landbouwgewassen, een ingewikkeld systeem om over geld te communiceren, enzovoorts. Maar voor familierelaties is de terminologie nogal eenvoudig. Het gebaar voor ‘hetzelfde (als tegengesteld aan ‘anders’/’verschil’)’, ‘zus/broer’, ‘vriend’ en ‘neef/nicht/tante/nonkel’ is één en hetzelfde gebaar: twee vingers die je omdraait en schudt van links naar rechts. De eerste drie betekenissen had ik snel door, maar dat dat gebaar ook ‘neef/nicht/tante/nonkel’ betekent had ik pas na een week van verwarringen door. Een enorme openbaring was dat, en tegelijk ontmoedigend :)
Want neem daarbij dat de meeste dove mensen hun naam niet kunnen schrijven (ook vandaag nog gaan niet alle dove/horende kinderen uit het dorp naar school) en als ik al namen vastkrijg via een horende geletterde persoon, kan je uit die namen ook geen familierelaties afleiden omdat mensen hier blijkbaar twee voornamen hebben (en niet eens altijd dezelfde) en geen familienaam (of die niet gebruiken?). Verschillende horende mensen die kunnen schrijven, noteren namen zoals ze klinken, wat dus elke keer anders kan zijn zodat de schrijfwijze voor de naam Asabea bv ook Esabia kan zijn. Neem daarbij dat het hier redelijk normaal lijkt om te scheiden en opnieuw te trouwen, zodat een groot aantal mensen al een of meerdere huwelijken achter de rug hebben in Adamorobe met doven/horenden en dove/horende kinderen bij deze verschillende mensen heeft. Neem daarbij dat de mensen geregeld trouwen met mensen die famieliegerelateerd zijn. En je kan je beginnen voorstellen dat de stambomen hier niet eenvoudig zijn!
Toch is het belangrijk om die familierelaties te begrijpen omdat doofheid hier in families zit en dit hele dorp (of een groot deel ervan) wel lijkt te bestaan uit families. Als je dus het systeem van sociale relaties tussen doven en horenden hier wat wilt proberen te begrijpen moet je erachter komen wie er familie is van wie en op welke manier. Natuurlijk ben ik daar niet de hele tijd mee bezig, maar zo nu en dan. (Wat ik hier dan wel vooral bijleer en meemaak, dat blog ik later nog: ik moest ergens beginnen en andere dingen zijn me voorlopig nog te chaotisch om goed te verwoorden.)
Hoe je dan toch die familiebomen ontrafelt? Doorvragen: “Dus die persoon is ook uit haar moeder geboren?” - “Ja” - “En hij ook, die kerel die we gisteren langskwamen en een dansje maakte voor mij omdat hij met me wou trouwen?” - “Ja” - “Wie is dan de oudste?” - “Neenee Annelies je snapt het niet, zij zijn ‘hetzelfde’ maar zij is niet de eerstgeborene of later geborene”. Ok, neef en nicht dus.
Ik probeerde eens met een oude dove vrouw te communiceren over het feit of een bepaalde dode dove vrouw (met veel dove nakomelingen) haar zus was. Dat lukte maar niet want ze dacht de hele tijd dat ik het over haar moeder had. Want ja, ook dat nog: het gebaar voor vrouw, meisje en moeder is ook hetzelfde. Soms krijg ik er grijs haar van. Met stukjes en beetjes van info lukt het me, en ik dubbelcheck geregeld met verschillende dove/horende mensen en in verschillende situaties. Het is me al duidelijk dat er minstens 40 doven leven in de dorpskern van Adamorobe, die uit minstens 5 grote dove families komen (met makkelijk 5 dove kinderen die nu volwassen zijn, getrouwd, zelf kinderen hebben), die onderling ook nog eens trouwen en vaak direct gerelateerd zijn.
Na een kort gesprek over welke grote families gerelateerd zijn, wil ik een dubbelcheck doen en vraag ik aan de 5 doven rond me: “Dus jullie zijn allemaal ‘hetzelfde’”? (‘hetzelfde’ dit keer bedoelend in de betekenis van ‘neef en nicht’)? “Ja”, gebaarde Ama, “we zijn allemaal ‘hetzelfde’”. “Ook zij?” Ik wees naar een dove vrouw waarvan juist was gezegd dat ze geen directe familie was van hen. Ze antwoordde: “Ja, allemaal”! Ik kijk beteuterd. Een jongen verklaart: “We zijn allemaal doof, dat is waarom we allemaal ‘hetzelfde’ zijn” – zijn gezichtsuitdrukking maakt me duidelijk dat ik het gebaar nu moet interpreteren als ‘vrienden’. Ik wil beginnen: “Maar...” maar ik glimlach, hef mijn schouders op en knik. De puzzel geheel of gedeeltelijk oplossen zal nog wat tijd nodig hebben. :-)
Want neem daarbij dat de meeste dove mensen hun naam niet kunnen schrijven (ook vandaag nog gaan niet alle dove/horende kinderen uit het dorp naar school) en als ik al namen vastkrijg via een horende geletterde persoon, kan je uit die namen ook geen familierelaties afleiden omdat mensen hier blijkbaar twee voornamen hebben (en niet eens altijd dezelfde) en geen familienaam (of die niet gebruiken?). Verschillende horende mensen die kunnen schrijven, noteren namen zoals ze klinken, wat dus elke keer anders kan zijn zodat de schrijfwijze voor de naam Asabea bv ook Esabia kan zijn. Neem daarbij dat het hier redelijk normaal lijkt om te scheiden en opnieuw te trouwen, zodat een groot aantal mensen al een of meerdere huwelijken achter de rug hebben in Adamorobe met doven/horenden en dove/horende kinderen bij deze verschillende mensen heeft. Neem daarbij dat de mensen geregeld trouwen met mensen die famieliegerelateerd zijn. En je kan je beginnen voorstellen dat de stambomen hier niet eenvoudig zijn!
Toch is het belangrijk om die familierelaties te begrijpen omdat doofheid hier in families zit en dit hele dorp (of een groot deel ervan) wel lijkt te bestaan uit families. Als je dus het systeem van sociale relaties tussen doven en horenden hier wat wilt proberen te begrijpen moet je erachter komen wie er familie is van wie en op welke manier. Natuurlijk ben ik daar niet de hele tijd mee bezig, maar zo nu en dan. (Wat ik hier dan wel vooral bijleer en meemaak, dat blog ik later nog: ik moest ergens beginnen en andere dingen zijn me voorlopig nog te chaotisch om goed te verwoorden.)
Hoe je dan toch die familiebomen ontrafelt? Doorvragen: “Dus die persoon is ook uit haar moeder geboren?” - “Ja” - “En hij ook, die kerel die we gisteren langskwamen en een dansje maakte voor mij omdat hij met me wou trouwen?” - “Ja” - “Wie is dan de oudste?” - “Neenee Annelies je snapt het niet, zij zijn ‘hetzelfde’ maar zij is niet de eerstgeborene of later geborene”. Ok, neef en nicht dus.
Ik probeerde eens met een oude dove vrouw te communiceren over het feit of een bepaalde dode dove vrouw (met veel dove nakomelingen) haar zus was. Dat lukte maar niet want ze dacht de hele tijd dat ik het over haar moeder had. Want ja, ook dat nog: het gebaar voor vrouw, meisje en moeder is ook hetzelfde. Soms krijg ik er grijs haar van. Met stukjes en beetjes van info lukt het me, en ik dubbelcheck geregeld met verschillende dove/horende mensen en in verschillende situaties. Het is me al duidelijk dat er minstens 40 doven leven in de dorpskern van Adamorobe, die uit minstens 5 grote dove families komen (met makkelijk 5 dove kinderen die nu volwassen zijn, getrouwd, zelf kinderen hebben), die onderling ook nog eens trouwen en vaak direct gerelateerd zijn.
Na een kort gesprek over welke grote families gerelateerd zijn, wil ik een dubbelcheck doen en vraag ik aan de 5 doven rond me: “Dus jullie zijn allemaal ‘hetzelfde’”? (‘hetzelfde’ dit keer bedoelend in de betekenis van ‘neef en nicht’)? “Ja”, gebaarde Ama, “we zijn allemaal ‘hetzelfde’”. “Ook zij?” Ik wees naar een dove vrouw waarvan juist was gezegd dat ze geen directe familie was van hen. Ze antwoordde: “Ja, allemaal”! Ik kijk beteuterd. Een jongen verklaart: “We zijn allemaal doof, dat is waarom we allemaal ‘hetzelfde’ zijn” – zijn gezichtsuitdrukking maakt me duidelijk dat ik het gebaar nu moet interpreteren als ‘vrienden’. Ik wil beginnen: “Maar...” maar ik glimlach, hef mijn schouders op en knik. De puzzel geheel of gedeeltelijk oplossen zal nog wat tijd nodig hebben. :-)
vrijdag, oktober 24, 2008
ENG - Adamorobe – the beginning...
Wednesday, 22nd October, 6.30 PM. Adamorobe, a village situated in a valley in between green hills, densely grown with cassava, banana palms, coconut palms, corn, mango trees and plenty more. At the edge of the village, the river Adamorobe makes its way. I’m sitting in a pitch-dark room, lit by candles only. Power is down for the umpteenth time, but my laptop has still got battery power left for about an hour. Next to me are two small children who seem to be intrigued by what I’m typing. In the meantime I’m hoping that I’ll find internet somewhere tomorrow, in a city a bit further on.
On the 15th of October, I landed in Accra (after a detour via Bombay to meet up with my boyfriend) and I came straight here. This means my doctoral research has begun. Finally!
I’m living in a spacious room with green walls (painted in two different tones, paint probably ran out ;)) in an empty but large house. The owner comes from a family with 5 deaf brothers and sisters. I’m the proud owner of a socket outlet, a light source, a fan, a latex-foam mattress on the floor, a garden chair and a wobbly mini-table. My belongings are in a corner, divided over different plastic and other bags. My ‘pièce de résistance’ is a huge barrel with water which a few deaf women fill up once in a while with pumped water they carry here on their heads. With this water I wash myself, cook food and flush the toilet.
In a while, I’ll be heading to the neighbours - by flashlight light - where almost ten deaf people live in the same group of houses. It was not possible to go and stay with them, because they are housed very small. Regularly though, I have deaf visitors and every day I go for a round of ‘saying hello’. On every little walk, I tend to stumble upon deaf people. There are about 35-40 deaf people in this one village and almost all of them were born here, in different families with deaf as well as hearing members. The sign language which is used by the deaf as well as the hearing, originated in the village itself and is at least 200 years old. The sign lexicon is about 100 percent different from the sign languages I already knew. Although, by now it has already gotten easier to read, because a few deaf people are very active in teaching me their signs, which results in the fact that in one week, I’ve already mastered more than 200 of them.
I’m permitted to use the kitchen of this house, which means I can make an omelette or cook pasta once in a while, but there aren’t a lot of opportunities to cook in a ‘western’ way; about the only vegetables sold around here are tomatoes and onions. This means I survive mostly on traditional Ghanese grub: fufu and banku (mashed dough balls which are eaten with an either spicy or slimy ‘soup’), cassava, eggs, fish and once in a while rice and white, fuzzy, low-nutrient bread. De woman of the house supplies me with a plate of such food each day, I venture to a ‘stall’ to buy prepared rice or a ball of banku once in a while and sometimes, I’m offered something there and there. Yesterday, I received 10 huge, slimy living snails from Bosmophrah, a deaf man (and they were surprised that I didn’t know how to prepare them, which lead to me getting a lesson in ‘squeezing slime out of slugs’ – I can assure you it was a greenish experience).
This is a ‘real African village’, with strong traditions and a lot of stories, dramas, a lot of deaths, complex family relations, bad sicknesses, gossip, extreme joy and extreme sadness, and last but not least: witchcraft-stories. And the one thing that makes this place really special and intriguing, is the century-long presence of deaf people, and the communication and relations between the deaf and the hearing. I have already come across numerous interesting potential research themes. More about all of this later on: definitely to be continued!
On the 15th of October, I landed in Accra (after a detour via Bombay to meet up with my boyfriend) and I came straight here. This means my doctoral research has begun. Finally!
I’m living in a spacious room with green walls (painted in two different tones, paint probably ran out ;)) in an empty but large house. The owner comes from a family with 5 deaf brothers and sisters. I’m the proud owner of a socket outlet, a light source, a fan, a latex-foam mattress on the floor, a garden chair and a wobbly mini-table. My belongings are in a corner, divided over different plastic and other bags. My ‘pièce de résistance’ is a huge barrel with water which a few deaf women fill up once in a while with pumped water they carry here on their heads. With this water I wash myself, cook food and flush the toilet.
In a while, I’ll be heading to the neighbours - by flashlight light - where almost ten deaf people live in the same group of houses. It was not possible to go and stay with them, because they are housed very small. Regularly though, I have deaf visitors and every day I go for a round of ‘saying hello’. On every little walk, I tend to stumble upon deaf people. There are about 35-40 deaf people in this one village and almost all of them were born here, in different families with deaf as well as hearing members. The sign language which is used by the deaf as well as the hearing, originated in the village itself and is at least 200 years old. The sign lexicon is about 100 percent different from the sign languages I already knew. Although, by now it has already gotten easier to read, because a few deaf people are very active in teaching me their signs, which results in the fact that in one week, I’ve already mastered more than 200 of them.
I’m permitted to use the kitchen of this house, which means I can make an omelette or cook pasta once in a while, but there aren’t a lot of opportunities to cook in a ‘western’ way; about the only vegetables sold around here are tomatoes and onions. This means I survive mostly on traditional Ghanese grub: fufu and banku (mashed dough balls which are eaten with an either spicy or slimy ‘soup’), cassava, eggs, fish and once in a while rice and white, fuzzy, low-nutrient bread. De woman of the house supplies me with a plate of such food each day, I venture to a ‘stall’ to buy prepared rice or a ball of banku once in a while and sometimes, I’m offered something there and there. Yesterday, I received 10 huge, slimy living snails from Bosmophrah, a deaf man (and they were surprised that I didn’t know how to prepare them, which lead to me getting a lesson in ‘squeezing slime out of slugs’ – I can assure you it was a greenish experience).
This is a ‘real African village’, with strong traditions and a lot of stories, dramas, a lot of deaths, complex family relations, bad sicknesses, gossip, extreme joy and extreme sadness, and last but not least: witchcraft-stories. And the one thing that makes this place really special and intriguing, is the century-long presence of deaf people, and the communication and relations between the deaf and the hearing. I have already come across numerous interesting potential research themes. More about all of this later on: definitely to be continued!
donderdag, oktober 23, 2008
NL - Adamorobe – the beginning...
Woensdag 22 oktober, half zeven ‘s avonds. Adamorobe, een dorp gelegen in een vallei tussen groene heuvels, dicht begroeid met cassave, bananenpalmen, cocospalmen, mais, mangobomen en nog veel meer. Aan de rand van het dorp stroomt de rivier de Adamorobe. Ik zit in een pikdonkere kamer bij kaarslicht. De stroom is voor de zoveelste keer uitgevallen maar mijn laptop heeft nog voor ongeveer een uur batterijkracht. Naast me zitten twee kindjes die het interessant lijken te vinden om te zien wat ik typ. Intussen hoop ik dat ik morgen internet zal vinden, in een stad verderop.
Op 15 oktober landde ik in Accra (na een omweg via Bombay om mijn lief te zien) en kwam ik recht naar hier. Het is dus begonnen, mijn doctoraatsonderzoek. Eindelijk!
Ik heb een ruime kamer met groene muren (in twee tinten, dus de verf was waarschijnlijk op ;) in een kaal maar groot huis. De eigenaar komt uit een gezin met 5 dove broers en zussen. Ik ben de trotse bezitter van een stopcontact, een licht, een ventilator, een latex-foam matrasje op de grond, een tuinstoel en een wankel mini-tafeltje. Mijn spullen liggen in een hoek verdeeld in verschillende tassen en zakken. Mijn pronkstuk is een grote ton met water die enkele dove vrouwen geregeld bijvullen met pompwater dat ze op hun hoofd naar hier dragen. Met dit water was ik mij, kook ik en spoel ik de WC door.
Seffens zal ik bij zaklamplicht naar de buren gaan, waar bijna tien doven in dezelfde huizengroep wonen. Het was niet mogelijk om bij hun te wonen omdat ze zeer klein behuisd zijn. Maar er komen hier geregeld doven op bezoek bij mij en ik ga ook elke dag een rondje goeiendag-zeggen. Op elk wandelingetje kom ik wel dove mensen tegen. Er wonen hier ongeveer 35-40 doven in één dorp en bijna allemaal zijn ze hier geboren, in verschillende families met zowel dove als horende leden. De gebarentaal die hier door zowel doven als horenden wordt gebruikt is hier in het dorp ontstaan en minstens 200 jaar oud. Het gebarenlexicon verschilt voor bijna 100 procent van de gebarentalen die ik al kende. Toch lukt het intussen al een pak beter om af te lezen, want verschillende van de doven zijn erg actief in het mij lesgeven van hun gebarentaal zodat ik van hen op één week al meer dan 200 gebaren heb geleerd.
Ik kan de keuken in dit huis gebruiken en kan dus af en toe eens een omeletje bakken of wat pasta koken, maar veel mogelijkheid tot ‘westers koken’ is hier niet omdat zowat de enige groenten die ze verkopen tomaten en ajuinen zijn. Ik overleef dus toch vooral op de traditionele Ghanese kost: fufu en banku (gestampte deegballen die je eet met een al dan niet pikant of slijmerig soepje), cassave, eieren, vis en af en toe rijst en wit pluizig weinig voedzaam brood. De vrouw des huizes geeft me een keer per dag een bord zulk eten, ik ga af en toe naar een ‘kraampje’ om klaargemaakte rijst of een bal banku te kopen, er wordt me hier en daar iets aangeboden en gisteren kreeg ik 10 grote slijmerige levende slakken cadeau van Bosmophrah, een dove man (en ze vonden het raar dat ik niet wist hoe ik dat moest klaarmaken, dus kreeg ik een lesje in ‘slijm uit slakken pitsen’ – ik kan verzekeren dat dat een groenige bedoening was).
Voor de rest, dit is ‘een echt Afrikaans dorp’, met sterke tradities en veel verhalen, drama’s, veel sterfgevallen, complexe familierelaties, erge ziektegevallen, geroddel, grote vreugdes en groot verdriet, en last but not least: hekserij-verhalen. En wat het hier dus echt speciaal, bijzonder en intrigerend maakt is de eeuwenlange aanwezigheid van doven in dit dorp en de communicatie en verhoudingen tussen doven en horenden. Ik ben al verschillende interessante potentiële onderzoeksthema’s tegengekomen. Hierover later meer. To be continued, dus!
Op 15 oktober landde ik in Accra (na een omweg via Bombay om mijn lief te zien) en kwam ik recht naar hier. Het is dus begonnen, mijn doctoraatsonderzoek. Eindelijk!
Ik heb een ruime kamer met groene muren (in twee tinten, dus de verf was waarschijnlijk op ;) in een kaal maar groot huis. De eigenaar komt uit een gezin met 5 dove broers en zussen. Ik ben de trotse bezitter van een stopcontact, een licht, een ventilator, een latex-foam matrasje op de grond, een tuinstoel en een wankel mini-tafeltje. Mijn spullen liggen in een hoek verdeeld in verschillende tassen en zakken. Mijn pronkstuk is een grote ton met water die enkele dove vrouwen geregeld bijvullen met pompwater dat ze op hun hoofd naar hier dragen. Met dit water was ik mij, kook ik en spoel ik de WC door.
Seffens zal ik bij zaklamplicht naar de buren gaan, waar bijna tien doven in dezelfde huizengroep wonen. Het was niet mogelijk om bij hun te wonen omdat ze zeer klein behuisd zijn. Maar er komen hier geregeld doven op bezoek bij mij en ik ga ook elke dag een rondje goeiendag-zeggen. Op elk wandelingetje kom ik wel dove mensen tegen. Er wonen hier ongeveer 35-40 doven in één dorp en bijna allemaal zijn ze hier geboren, in verschillende families met zowel dove als horende leden. De gebarentaal die hier door zowel doven als horenden wordt gebruikt is hier in het dorp ontstaan en minstens 200 jaar oud. Het gebarenlexicon verschilt voor bijna 100 procent van de gebarentalen die ik al kende. Toch lukt het intussen al een pak beter om af te lezen, want verschillende van de doven zijn erg actief in het mij lesgeven van hun gebarentaal zodat ik van hen op één week al meer dan 200 gebaren heb geleerd.
Ik kan de keuken in dit huis gebruiken en kan dus af en toe eens een omeletje bakken of wat pasta koken, maar veel mogelijkheid tot ‘westers koken’ is hier niet omdat zowat de enige groenten die ze verkopen tomaten en ajuinen zijn. Ik overleef dus toch vooral op de traditionele Ghanese kost: fufu en banku (gestampte deegballen die je eet met een al dan niet pikant of slijmerig soepje), cassave, eieren, vis en af en toe rijst en wit pluizig weinig voedzaam brood. De vrouw des huizes geeft me een keer per dag een bord zulk eten, ik ga af en toe naar een ‘kraampje’ om klaargemaakte rijst of een bal banku te kopen, er wordt me hier en daar iets aangeboden en gisteren kreeg ik 10 grote slijmerige levende slakken cadeau van Bosmophrah, een dove man (en ze vonden het raar dat ik niet wist hoe ik dat moest klaarmaken, dus kreeg ik een lesje in ‘slijm uit slakken pitsen’ – ik kan verzekeren dat dat een groenige bedoening was).
Voor de rest, dit is ‘een echt Afrikaans dorp’, met sterke tradities en veel verhalen, drama’s, veel sterfgevallen, complexe familierelaties, erge ziektegevallen, geroddel, grote vreugdes en groot verdriet, en last but not least: hekserij-verhalen. En wat het hier dus echt speciaal, bijzonder en intrigerend maakt is de eeuwenlange aanwezigheid van doven in dit dorp en de communicatie en verhoudingen tussen doven en horenden. Ik ben al verschillende interessante potentiële onderzoeksthema’s tegengekomen. Hierover later meer. To be continued, dus!
woensdag, oktober 01, 2008
Scala
Londen, augustus 2008
Ik ben in het busstation om de bus naar Bristol te nemen. Ik loop naar een broodjesbar om wat drinken en eten te kopen. Ik sta aan de toonbank en wijs naar het fruitsap in de frigo met drankjes die achter de verkoopster staat. Ze kijkt me aan alsof ik minderbegaafd ben. Ik wijs nogmaals naar de fles fruitsap, maak het algemeen bekende ‘gebaar’ voor drinken en kijk vragend. Ze kijkt nog bevreemdender. Ik vraag een stuk papier om het op te schrijven en uiteindelijk begrijpt ze het.
Vlaanderen, augustus 2008
Ik ben op de bank. Ik spreek mijn moedertaal, Nederlands, om iets uit te leggen. Ik begrijp de vrouw niet. Ik zeg dat ik doof ben en of ze het alstublief kan herhalen? De vrouw herhaalt wat ze zegt, zonder ook maar enigzins langzamer of duidelijker te praten. Ik versta het nog steeds niet. Of de mevrouw het wat langzamer kan zeggen? Het ontgaat me nog steeds. De mevrouw wordt ongeduldig. Of de mevrouw het wil opschrijven? Wat? Opschrijven?? Allez nu? Allez dan maar.
Bristol, augustus 2008
Ik kom aan op het busstation en wil een taxi nemen naar mijn thuis omdat ik een zware valies bij me heb. De taxichauffeur is een Aziaat, een Indiër misschien. Ik laat hem een papiertje zien met mijn adres. Hij knikt en gebaart dat ik erin mag. Bij het aankomen gebruikt hij zijn vingers om aan te geven hoeveel pond ik moet betalen. Omdat ik hem niet aansprak met mijn stem, paste hij zich automatisch aan door dit zelf ook niet te doen. De vraag of ik doof ben, of buitenlander, of eender wat, bleef open.
Accra, april 2008
Ik ben op de markt. Het regent dat het giet en het water stroomt door de straten. Ik ga schuilen onder een marktkraampje, opeengepakt met een aantal Ghanezen. Ik word aangesproken: ‘who are you’, ‘what is your name’, 'where are you from', 'what are you doing here', ‘where is your family’ etc etc. Als ik te kennen geef dat ik doof ben babbelen ze gewoon verder. Een witte dove vrouw in Accra? Dat zal wel niet waar zijn. En niet spreken, dat is toch iets raars?
Mumbai, juni 2007
Ik ben in een straat met kraampjes met Sujit. Sujit wil een rugzak kopen. Een verkoper gebaart tegen hem dat de rugzak waterdicht is, beeldt met groot gemak visueel uit dat als het regent, dat de regen niet binnen komt in de rugzak. Dat hij korting krijgt omdat hij ‘een mooi meisje’ bij zich heeft. Sujit is niet akkoord met de prijs en geeft dit te kennen met een eenvoudig hoofdgebaar. Er wordt verder afgeboden. Hij koopt de rugzak. Dit alles zonder al teveel handen-en voetenwerk en met ogenschijnlijk gemak.
Helsinki, september 2008
We zitten in een wegrestaurant te eten. Een mevrouw komt naar ons met een papiertje dat te kennen geeft dat we eten kunnen bijnemen omdat ze bijna sluiten. Het Fins meisje dat bij ons is vertelt: 'Alleen de vrouw aan de kassa wist dat wij doof zijn en heeft dat dus doorgegeven aan die vrouw van de keuken en zij komt automatisch met een geschreven briefje’.
Mumbai, juni 2007
Ik sta op het perron van het treinstation in Mulund, met een groep doven in een kringetje. Om ons heen staat nog een kring, een kring van horende mannen die naar ons staren. Eerst voel ik me juist een dierentuindier, maar de doven laten hen gewoon doen en lijken niet in het minst gefrustreerd. Ik besef dat het wellicht een manier is waarop horenden iets bijleren over hoe doven communiceren. Observeren hoe dat precies gebeurt, met de handen en het lichaam communiceren. In plaats van meteen weg te kijken en uitdrukkelijk niét te staren, zoals in Vlaanderen het geval is.
Ik zou dit lijstje nog veel langer kunnen maken met voorbeeldjes en vertelsels. Ik ben er altijd door gefascineerd hoe verscheiden horende mensen reageren op de aanwezigheid van doven en hoeveel verschillende manieren er zijn om te communiceren. Niet een tweedeling van spreken of gebarentaal maar een heel scala aan mogelijkheden. In Vlaanderen als ik in contact kom met horenden die geen Vlaamse Gebarentaal kennen, gebruik ik mijn stem, maar in het Engels ben ik hier niet comfortabel mee. Elders op de wereld communiceer ik dus op 1001 verschillende manieren, per situatie gokkende welke manier van communicatie het beste zou passen. Geregeld kom ik in moeilijke, soms hilarische, soms genante, maar altijd interessante communicatie-situaties terecht.
Het is niet de bedoeling om te stereotyperen maar het valt me op dat horende mensen in Vlaanderen over het algemeen veel minder gewoon zijn dan op veel andere plaatsen om te communiceren via papier of eenvoudige gestures. Men is er meestal redelijk eenzijdig gericht op gesproken communicatie. In Engeland wordt papier makkelijk aanvaard, gestures liggen vaak wat moeilijker. In Finland gebruikt men blijkbaar vaak papier uit zichzelf, maar gestures lijken helemaal niet in hun ‘systeem’ te zitten. In Mumbai dan weer zullen doven en horenden eerder via spontane vlotte pantomime communiceren. Ook in Ghana hebben horende mensen geen moeite met het gebruiken en interpreteren van zulke pantomime maar heerst er – in tegenstelling tot in India - wel een echte praatcultuur.
Zoals ook duidelijk wordt uit een van bovenstaande voorbeeldjes, heeft spreken niet alleen voordelen. Het nadeel van spreken - als dove persoon - is vaak dat mensen meestal niet echt begrijpen dat jij hen niet begrjpt omdat zij jou wèl begrijpen, of niet begrijpen wàt je nu eigenlijk wel en niet begrijpt. Het voordeel van dingen (te laten) opschrijven is dan dat niets je ontgaat en je duidelijke info krijgt, zonder dat je je moet afvragen of je het echt wel juist begrepen hebt. Mijn Indisch lief dan weer, is er juist enorm bedreven in om basiscommunicatie te bereiken in heel India, vaak zonder ook maar één woord te zeggen en met een minimum aan schrijfsels.
Een interessant scala, is het niet?
Ik ben in het busstation om de bus naar Bristol te nemen. Ik loop naar een broodjesbar om wat drinken en eten te kopen. Ik sta aan de toonbank en wijs naar het fruitsap in de frigo met drankjes die achter de verkoopster staat. Ze kijkt me aan alsof ik minderbegaafd ben. Ik wijs nogmaals naar de fles fruitsap, maak het algemeen bekende ‘gebaar’ voor drinken en kijk vragend. Ze kijkt nog bevreemdender. Ik vraag een stuk papier om het op te schrijven en uiteindelijk begrijpt ze het.
Vlaanderen, augustus 2008
Ik ben op de bank. Ik spreek mijn moedertaal, Nederlands, om iets uit te leggen. Ik begrijp de vrouw niet. Ik zeg dat ik doof ben en of ze het alstublief kan herhalen? De vrouw herhaalt wat ze zegt, zonder ook maar enigzins langzamer of duidelijker te praten. Ik versta het nog steeds niet. Of de mevrouw het wat langzamer kan zeggen? Het ontgaat me nog steeds. De mevrouw wordt ongeduldig. Of de mevrouw het wil opschrijven? Wat? Opschrijven?? Allez nu? Allez dan maar.
Bristol, augustus 2008
Ik kom aan op het busstation en wil een taxi nemen naar mijn thuis omdat ik een zware valies bij me heb. De taxichauffeur is een Aziaat, een Indiër misschien. Ik laat hem een papiertje zien met mijn adres. Hij knikt en gebaart dat ik erin mag. Bij het aankomen gebruikt hij zijn vingers om aan te geven hoeveel pond ik moet betalen. Omdat ik hem niet aansprak met mijn stem, paste hij zich automatisch aan door dit zelf ook niet te doen. De vraag of ik doof ben, of buitenlander, of eender wat, bleef open.
Accra, april 2008
Ik ben op de markt. Het regent dat het giet en het water stroomt door de straten. Ik ga schuilen onder een marktkraampje, opeengepakt met een aantal Ghanezen. Ik word aangesproken: ‘who are you’, ‘what is your name’, 'where are you from', 'what are you doing here', ‘where is your family’ etc etc. Als ik te kennen geef dat ik doof ben babbelen ze gewoon verder. Een witte dove vrouw in Accra? Dat zal wel niet waar zijn. En niet spreken, dat is toch iets raars?
Mumbai, juni 2007
Ik ben in een straat met kraampjes met Sujit. Sujit wil een rugzak kopen. Een verkoper gebaart tegen hem dat de rugzak waterdicht is, beeldt met groot gemak visueel uit dat als het regent, dat de regen niet binnen komt in de rugzak. Dat hij korting krijgt omdat hij ‘een mooi meisje’ bij zich heeft. Sujit is niet akkoord met de prijs en geeft dit te kennen met een eenvoudig hoofdgebaar. Er wordt verder afgeboden. Hij koopt de rugzak. Dit alles zonder al teveel handen-en voetenwerk en met ogenschijnlijk gemak.
Helsinki, september 2008
We zitten in een wegrestaurant te eten. Een mevrouw komt naar ons met een papiertje dat te kennen geeft dat we eten kunnen bijnemen omdat ze bijna sluiten. Het Fins meisje dat bij ons is vertelt: 'Alleen de vrouw aan de kassa wist dat wij doof zijn en heeft dat dus doorgegeven aan die vrouw van de keuken en zij komt automatisch met een geschreven briefje’.
Mumbai, juni 2007
Ik sta op het perron van het treinstation in Mulund, met een groep doven in een kringetje. Om ons heen staat nog een kring, een kring van horende mannen die naar ons staren. Eerst voel ik me juist een dierentuindier, maar de doven laten hen gewoon doen en lijken niet in het minst gefrustreerd. Ik besef dat het wellicht een manier is waarop horenden iets bijleren over hoe doven communiceren. Observeren hoe dat precies gebeurt, met de handen en het lichaam communiceren. In plaats van meteen weg te kijken en uitdrukkelijk niét te staren, zoals in Vlaanderen het geval is.
Ik zou dit lijstje nog veel langer kunnen maken met voorbeeldjes en vertelsels. Ik ben er altijd door gefascineerd hoe verscheiden horende mensen reageren op de aanwezigheid van doven en hoeveel verschillende manieren er zijn om te communiceren. Niet een tweedeling van spreken of gebarentaal maar een heel scala aan mogelijkheden. In Vlaanderen als ik in contact kom met horenden die geen Vlaamse Gebarentaal kennen, gebruik ik mijn stem, maar in het Engels ben ik hier niet comfortabel mee. Elders op de wereld communiceer ik dus op 1001 verschillende manieren, per situatie gokkende welke manier van communicatie het beste zou passen. Geregeld kom ik in moeilijke, soms hilarische, soms genante, maar altijd interessante communicatie-situaties terecht.
Het is niet de bedoeling om te stereotyperen maar het valt me op dat horende mensen in Vlaanderen over het algemeen veel minder gewoon zijn dan op veel andere plaatsen om te communiceren via papier of eenvoudige gestures. Men is er meestal redelijk eenzijdig gericht op gesproken communicatie. In Engeland wordt papier makkelijk aanvaard, gestures liggen vaak wat moeilijker. In Finland gebruikt men blijkbaar vaak papier uit zichzelf, maar gestures lijken helemaal niet in hun ‘systeem’ te zitten. In Mumbai dan weer zullen doven en horenden eerder via spontane vlotte pantomime communiceren. Ook in Ghana hebben horende mensen geen moeite met het gebruiken en interpreteren van zulke pantomime maar heerst er – in tegenstelling tot in India - wel een echte praatcultuur.
Zoals ook duidelijk wordt uit een van bovenstaande voorbeeldjes, heeft spreken niet alleen voordelen. Het nadeel van spreken - als dove persoon - is vaak dat mensen meestal niet echt begrijpen dat jij hen niet begrjpt omdat zij jou wèl begrijpen, of niet begrijpen wàt je nu eigenlijk wel en niet begrijpt. Het voordeel van dingen (te laten) opschrijven is dan dat niets je ontgaat en je duidelijke info krijgt, zonder dat je je moet afvragen of je het echt wel juist begrepen hebt. Mijn Indisch lief dan weer, is er juist enorm bedreven in om basiscommunicatie te bereiken in heel India, vaak zonder ook maar één woord te zeggen en met een minimum aan schrijfsels.
Een interessant scala, is het niet?
woensdag, augustus 20, 2008
Stroomversnelling
Het verbaast mezelf soms nog hoe mijn leven de laatste maanden echt in een stroomversnelling is gekomen. Alles is erg snel aan het gaan nu. Het eerste jaar (=voorbereidingsjaar) van mijn doctoraat is nu reeds bijna voorbij. Ik heb bijvoorbeeld de ethiek-procedure volledig doorworsteld, enkele vakken afgerond en lezingen gegeven in Dublin, Bristol en Denemarken. Het is ook het moment om publicaties te beginnen schrijven in wetenschappelijke tijdschriften. Allemaal dingen waar ik een jaar geleden totaal nog geen kaas van had gegeten!
Wanneer ik in Bristol ben ga ik vier dagen per week naar het Centre for Deaf Studies: aan mijn bureau werken, overleggen met mijn promotor enzovoorts. Er zijn veel personeelswissels en elk jaar zijn er andere mensen op CDS. Ik verhuis in september naar een ander bureau daar: dan zitten we samen met alle doctoraatsstudenten in één ruimte. Intussen ben ik ook 25 geworden en wonen we met drie vrouwen in plaats van met twee in het huis op de heuvel en ben ik verhuisd naar een kleiner kamertje.
Andere omzwervingen hebben me nog voor een maand naar mijn lief in India gebracht waar ik ook weer indrukken kon opdoen over de plaatselijke (doven)scène en naar Bolivia om een Vlaamse groep dove jongeren te begeleiden op een uitwisselings(bouw)kamp.
Momenteel ben ik in Belgie en het is zalig om terug met mensen in te halen in heel Vlaanderen, en tussendoor probeer ik wat thuiswerk voor de unief te doen. Dan terug naar Engeland voor een maand met ‘uitstapjes’ naar Finland en Nederland om opnieuw lezingen te geven en in oktober gaat het echt beginnen, mijn doctoraatsonderzoek in Ghana. Mijn studiebeurs is intussen ook ‘volledig’; ik heb via enkele kleinere beursjes nu effectief genoeg geld bijeen om mijn onderzoek volledig te financiëren en af en toe ook naar een congres te kunnen.
Wat ik nu eigenlijk wil zeggen: er gebeurt zoveel en ik heb minder en minder de neiging om erover te bloggen. Maar dat ik nu in België ben en mensen me vertellen dat ze effectief mijn blog lezen, stimuleert mij wel om er toch mee door te gaan. Bloggen blijft leuk en uitdagend. Maar misschien verander ik lichtjes van koers en zullen er meer en meer serieuse (maar hopelijk niet saaie ;)) postjes komen over leuke/interessante cultuurverschillen, onderzoeksperikelen en dilemma’s etc. Kortom, de blog van een dove antropoloog :-).
Wanneer ik in Bristol ben ga ik vier dagen per week naar het Centre for Deaf Studies: aan mijn bureau werken, overleggen met mijn promotor enzovoorts. Er zijn veel personeelswissels en elk jaar zijn er andere mensen op CDS. Ik verhuis in september naar een ander bureau daar: dan zitten we samen met alle doctoraatsstudenten in één ruimte. Intussen ben ik ook 25 geworden en wonen we met drie vrouwen in plaats van met twee in het huis op de heuvel en ben ik verhuisd naar een kleiner kamertje.
Andere omzwervingen hebben me nog voor een maand naar mijn lief in India gebracht waar ik ook weer indrukken kon opdoen over de plaatselijke (doven)scène en naar Bolivia om een Vlaamse groep dove jongeren te begeleiden op een uitwisselings(bouw)kamp.
Momenteel ben ik in Belgie en het is zalig om terug met mensen in te halen in heel Vlaanderen, en tussendoor probeer ik wat thuiswerk voor de unief te doen. Dan terug naar Engeland voor een maand met ‘uitstapjes’ naar Finland en Nederland om opnieuw lezingen te geven en in oktober gaat het echt beginnen, mijn doctoraatsonderzoek in Ghana. Mijn studiebeurs is intussen ook ‘volledig’; ik heb via enkele kleinere beursjes nu effectief genoeg geld bijeen om mijn onderzoek volledig te financiëren en af en toe ook naar een congres te kunnen.
Wat ik nu eigenlijk wil zeggen: er gebeurt zoveel en ik heb minder en minder de neiging om erover te bloggen. Maar dat ik nu in België ben en mensen me vertellen dat ze effectief mijn blog lezen, stimuleert mij wel om er toch mee door te gaan. Bloggen blijft leuk en uitdagend. Maar misschien verander ik lichtjes van koers en zullen er meer en meer serieuse (maar hopelijk niet saaie ;)) postjes komen over leuke/interessante cultuurverschillen, onderzoeksperikelen en dilemma’s etc. Kortom, de blog van een dove antropoloog :-).
Abonneren op:
Berichten (Atom)
